مکیدن انگشت دست یا شست، واکنشی طبیعی است که به نوزادان و کودکان حس آرامش و امنیت میدهد. مکیدن شست، انگشت، پستانک و حتی برخی اشیاء برای کودک نقش «خودآرامسازی» دارد و کمک میکند محیط اطراف را بهتر درک کند. با این حال، طبق منابع معتبری مانند انجمن دندانپزشکی کودکان آمریکا (AAPD) اگر این عادت پس از ۴ سالگی ادامه پیدا کند، میتواند به مرور باعث تغییراتی در شکل دهان و دندانها شود. در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص دندانپزشکی اطفال و بررسی روشهای رفتاری یا ابزارهای کمکی مثل گارد یا محافظ انگشت میتواند از آسیبهای بلندمدت جلوگیری کند.
اکثر کودکان در سنین بسیار پایین شست یا انگشتان دیگر خود را میمکند و بسیاری از نوزادان حتی از داخل رحم مادر این رفتار را شروع میکنند. مکیدن انگشت شست یک عکسالعمل طبیعی در نوزاد است و معمولاً حس امنیت و رضایت ایجاد میکند. به همین دلیل بسیاری از کودکان قبل از خوابیدن شست خود را میمکند.
بیشتر کودکان این عادت را خودبهخود کنار میگذارند و در سنین حدود ۲ تا ۴ سالگی، زمانی که دیگر برایشان کارآمد نیست، آن را ترک میکنند. با این حال، برخی کودکان تا قبل از ورود به مدرسه همچنان مکیدن انگشت را ادامه میدهند. اگر کودک شما در زمان رشد دندانهای دائمی هنوز این عادت را دارد، بهتر است برای متوقف کردن آن برنامه داشته باشید.
گاهی مکیدن انگشت فقط یک عادت نیست، بلکه پاسخی به استرس، خستگی، بیحوصلگی یا تغییرات محیطی است (مثلاً شروع مهدکودک، تولد خواهر/برادر جدید یا اضطراب جدایی). به همین دلیل، در بسیاری از کودکان «کاهش محرکهای اضطراب» به اندازه روشهای مستقیم ترک عادت اهمیت دارد.
به نحوه مکیدن انگشت توسط فرزندتان دقت کنید. اگر کودک این کار را بهصورت انفعالی انجام میدهد و شست را بدون فشار داخل دهان نگه میدارد، احتمال آسیب کمتر است. اما اگر مکیدن انگشت شدید و با فشار زیاد روی کام و دندانها انجام شود، ممکن است باعث مشکلاتی در ردیف شدن دندانها و رشد مناسب فک شود. مکیدن طولانیمدت میتواند دندانها و حتی فرم کلی صورت را تحت تأثیر قرار دهد و در آینده نیاز به ارتودنسی ایجاد کند.
از عوارض شایع میتوان به جلو آمدن دندانهای پیش و نرسیدن آنها به هم هنگام بسته بودن دهان اشاره کرد. این عادت همچنین میتواند رانش زبان ایجاد کند و در نتیجه روی تکلم اثر بگذارد. اگر تغییراتی در کام یا نحوه قرارگیری دندانها میبینید، ارزیابی توسط دندانپزشک اطفال کمککننده است و در صورت نیاز، ممکن است در آینده به درمان ارتودنسی کودکان نیاز پیدا کند.
وقتی مکیدن انگشت با فشار زیاد و بهصورت مداوم انجام شود، احتمال تغییر در قوس فکی، جلو آمدن دندانهای جلویی و ایجاد «بازماندگی بین دندانهای جلو» بیشتر میشود. اگر این وضعیت تا زمان رویش دندانهای دائمی ادامه پیدا کند، معمولاً درمان سختتر و احتمال نیاز به ارتودنسی بیشتر خواهد شد.
| نوع مکیدن انگشت | ویژگیها | احتمال آسیب به دندانها | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| انفعالی (غیرفعال) | انگشت در دهان است اما فشار کم است | کم | روشهای تشویقی + صبر و پیگیری |
| شدید (فعال) | مکیدن با فشار زیاد روی کام و دندانها | بالا | مداخله رفتاری جدیتر + بررسی گارد یا محافظ انگشت |
راهکار اول: محرکها را پیدا کنید و حواس کودک را پرت کنید
زمانهایی که کودک مکیدن انگشت را شروع میکند یادداشت کنید (مثل تماشای فیلم، مسیرهای طولانی رانندگی، قبل از خواب یا هنگام خستگی). سپس در همان موقعیتها یک جایگزین بدهید: اسباببازی ضد استرس، توپ نرم، کتاب تصویری یا بازی کوتاه. هدف این است که «الگوی تکرار» شکسته شود.
راهکار دوم: تشویق مثبت + جدول پیشرفت (بدون تنبیه)
بهجای سرزنش، زمانی که کودک انگشتش را نمیمکد او را تشویق کنید. یک جدول پیشرفت آماده کنید و از کودک بخواهید هر روزی که مکیدن انگشت را انجام نداد یک برچسب بچسباند. اگر یک هفته موفق شد، اجازه دهید یک جایزه کوچک انتخاب کند. اگر یک ماه موفق بود، یک جایزه بزرگتر بدهید. مشارکت فعال کودک در برنامه ترک عادت، اثرگذاری را بیشتر میکند.
راهکار سوم: یادآوری ملایم در شب (چسب زخم/دستکش)
بسیاری از کودکان شبها ناخودآگاه مکیدن انگشت را انجام میدهند. میتوانید انگشت را با چسب زخم پانسمان کنید یا از دستکش نخی سبک استفاده کنید و به کودک توضیح دهید این کار تنبیه نیست، فقط یک یادآور است. مهم است که لحن شما آرام و بدون فشار باشد.
راهکار چهارم: ابزار کمکی مثل گارد یا محافظ انگشت (در صورت نیاز)
اگر روشهای رفتاری کافی نبود یا علائم تغییر در دندانها دیده شد، ابزارهای کمکی میتوانند مؤثر باشند. گارد یا محافظ انگشت با کم کردن احساس خوشایند مکیدن، باعث میشود کودک کمتر به سمت این رفتار برود. برخی محافظها پلاستیکی هستند و روی انگشت قرار میگیرند و برخی دیگر توسط دندانپزشک اطفال داخل دهان نصب میشوند تا انگشت به کام نچسبد و امکان مکیدن به شکل دلخواه کودک محدود شود.
یکی از انواع محافظ انگشت میتواند به شکل لوله پلاستیکی باشد که شست داخل آن قرار میگیرد و به مچبند متصل است تا کودک نتواند آن را باز کند. نوع دیگر، ابزار داخل دهانی است که معمولاً برای کودکان بزرگتر (اغلب ۸ سال به بالا و با دندانهای دائمی) استفاده میشود و گاهی همراه با درمان ارتودنسی (بریس) توصیه میگردد.
کودک را برای مکیدن انگشت سرزنش نکنید و گارد یا محافظ انگشت را بهعنوان تنبیه معرفی نکنید. بهتر است کودک را در گفتوگو شرکت دهید و با زبان ساده توضیح دهید که هدف محافظ، کمک به حفظ سلامت دندانها و زیبایی لبخند اوست. اگر از جدول تشویقی استفاده میکنید، توضیح دهید که محافظ چگونه کمک میکند راحتتر به جایزه برسد. همچنین کاهش عوامل استرسزا و خستگی، بهخصوص قبل از خواب، میتواند روند ترک عادت را سریعتر کند.
دکتر دندانپزشک بهزاد امیری اندی
برای رزرو نوبت یا دریافت راهنمایی، میتوانید با کلینیک دندانپزشکی دکتر بهزاد امیری اندی تماس بگیرید.
011-32204017 || 0911-7777-922
info@dr-behzadamiri.com
کامپوزیت دندان بهعنوان یکی از سریعترین روشهای اصلاح طرح لبخند، انتخاب افرادی است که به دنبال تغییر محسوس اما غیرتهاجمی هستند. کامپوزیت دندان ...
اگر به دنبال کامپوزیت دندان در بابل هستید، این مقاله میتواند راهنمای خوبی برای شما باشد. کامپوزیت دندان یکی از روشهای کمتهاجمی و ...
لمینت دندان در بابل و مازندران – بهترین روش برای زیبایی لبخندلمینت دندان در بابل _ زیبایی لبخند شما به هماهنگی رنگ، شکل ...
ایمپلنت فوری یکی از روشهای مدرن و سریع برای جایگزینی دندانهای از دست رفته است که در شهر بابل و استان مازندران با ...